Czy prokurent poniesie odpowiedzialność za szkodę spowodowaną niezłożeniem wniosku o upadłość?

Zmiany w Prawie upadłościowym i naprawczym

Z dniem 01 stycznia 2016 roku weszło w życie szereg istotnych zmian do Prawa upadłościowego i naprawczego (dalej p.u.n.). Wynikają one z przepisów zmieniających, zawartych w ustawie z dnia 15 maja 2015 roku – Prawo restrukturyzacyjne.

Szczególne zainteresowanie oraz emocje wzbudziło poszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych i zobowiązanych ze strony dłużnika do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Co za tym idzie, objęte one zostały odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną na skutek niezłożenia tegoż wniosku we właściwym terminie od wystąpienia podstaw upadłości. I tak, zgodnie z nowym brzmieniem art. 21 u.p.n.:

1. Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.
2. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.
3. Osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie określonym w ust. 1, chyba że nie ponoszą winy.
Osoby te mogą uwolnić się od odpowiedzialności, w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie określonym w ust. 1 otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu.


W oparciu o ust. 2 art. 21 u.p.n., a konkretnie o sformułowanie dotyczące nałożenia obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości na każdego, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami, zaczęto powszechnie przyjmować, iż od dnia 01 stycznia 2016 roku odpowiedzialność za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości rozciągać się będzie także na prokurenta.

Co znamienne, powyższa interpretacja opiera się przede wszystkim na wskazanych przez ustawodawcę założeniach nowelizacji. Zostały one przedstawione w uzasadnieniu do projektu ustawy – Prawo restrukturyzacyjne, w którym czytamy:
„Zmiana art. 20 ust. 2 pkt 2) p.u.n. ma na celu jednoznaczne wyeliminowanie wątpliwości co do uprawnienia do składania wniosku przez prokurentów. Co prawda, zgodnie z dominującym w literaturze poglądem prokurent nie jest legitymowany do złożenia wniosku, aczkolwiek problem ten nie jest postrzegany jednolicie. Pewność prawa wymaga, aby eliminować z ustawy przepisy niejednoznaczne i budzące wątpliwości. Odpowiednia zmiana została wprowadzona w art. 21 ust. 2 p.u.n.”


W tym miejscu należy jednak postawić dwa zasadnicze pytania:
  1. Czy znowelizowana treść art. 21 p.u.n. rzeczywiście realizuje, przedstawione powyżej, założenia jej twórców?
  2. Czy właściwa jest wykładnia znowelizowanego art. 21 p.u.n., wedle której prokurenci objęci zostali obowiązkiem złożenia wniosku o upadłość i odpowiedzialnością odszkodowawczą w przypadku jego naruszenia?

Na każde z nich zmuszeni jesteśmy udzielić odpowiedzi negatywnej. Wedle naszej oceny, obowiązki i odpowiedzialność odszkodowawcza wynikające z nowego art. 21 p.u.n. nie dotyczą, co do zasady, wszystkich prokurentów (z samego faktu udzielenia im prokury), a wyłącznie tych spośród nich, którym jednocześnie przysługuje prawo do prowadzenia spraw danego dłużnika. Co więcej, prawo do prowadzenia spraw dłużnika wynikać musi z ustawy, umowy spółki lub statutu.

Do powyższego stanowiska doszliśmy po wnikliwym przeanalizowaniu wprowadzonych zmian do p.u.n., wielu przeprowadzonych na ich temat dyskusjach we własnym gronie, jak i z udziałem naszych kolegów z innych kancelarii, a także po zapoznaniu się z opracowaniami (zarówno tymi licznie publikowanymi w sieci, jak i zdecydowanie mniej licznymi, jakie zdążyły ukazać się w czasopismach wydawnictw prawniczych). Interesując się tym co nowe, odnosiliśmy się także do tego, co obowiązuje nadal oraz co zostało zmienione. Przeanalizowaliśmy więc dotychczasowe orzecznictwo i ustalenia doktryny nt. roli prokurentów w postępowaniach upadłościowych, samej istoty prokury oraz podstawowych zasad funkcjonowania spółek, w tym szczególnie charakteru relacji wewnętrznych i stosunku do osób trzecich.

Przechodząc na tej podstawie do właściwej analizy przepisu art. 21 ust. 2 u.p.n. wskazać należy, iż dotyczy on zamkniętego zbioru osób, na jakie nakłada ewentualny obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zbiór ten obejmuje wyłącznie te osoby, które mają – wynikające z ustawy, umowy spółki lub statutu – prawo do prowadzenia spraw dłużnika i uprawnione są do reprezentowania jego osoby (zarówno samodzielnie, jak i łącznie z innymi osobami).

Można już zatem na wstępie wyeliminować z kręgu osób obowiązanych do zgłoszenia wniosku, wszelkie osoby, których uprawnienie do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania, wynika z czynności prawnej (np. z kontraktu menadżerskiego).

Dalej należy rozważyć, kto należy do kręgu osób „uprawnionych do prowadzenia spraw dłużnika i jego reprezentowania”. Przede wszystkim należy wyjść od stwierdzenia, iż użycie przez ustawodawcę spójnika „i” – zgodnie z językowymi dyrektywami wykładni – oznacza koniunkcję dwóch warunków: „prowadzenia spraw spółki” oraz „jej reprezentowania”.

Upraszając, zastosowanie spójnika „i” oznacza, iż dana osoba – aby była obowiązana do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości – musi posiadać kompetencje zarówno do prowadzenia spraw spółki, jak i jej reprezentowania. Posiadanie wyłącznie jednego spośród wymienionych atrybutów, nie skutkuje nałożeniem takiego obowiązku.

Przez prowadzenie spraw spółki rozumie się podejmowanie decyzji gospodarczych (dotyczy ono wyłącznie stosunków wewnętrznych spółki), natomiast reprezentacja spółki jest to składanie oraz przyjmowanie w imieniu spółki oświadczeń woli w relacjach z innymi, zewnętrznymi podmiotami.

Nie ulega wątpliwości, iż osobami, o których mowa w art. 21 ust. 2 p.u.n., są przykładowo członkowie zarządu w spółce z o.o., gdyż zgodne z art. 201 § 1 k.s.h. to właśnie zarząd prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje. Wymieniając dalej, zaliczyć do tego kręgu możemy, m.in.:

  1. członków zarządu spółki akcyjnej,
  2. wspólników spółki jawnej (o ile dany wspólnik nie został wyłączony od prowadzenia spraw spółki lub pozbawiony prawa do jej reprezentowania),
  3. komplementariusz w spółce komandytowej (o ile nie został wyłączony od prowadzenia spraw spółki lub nie pozbawiono go prawa do jej reprezentowania),
  4. komandytariusz w spółce komandytowej (o ile umowa spółki przewiduje, że jest on uprawniony do prowadzenia jej spraw i jednocześnie jest on umocowany do reprezentowania spółki, jako pełnomocnik lub prokurent),
  5. członek zarządu spółki partnerskiej, w przypadku gdy umowa spółki przewiduje powołanie zarządu, powierzając mu prowadzenie spraw spółki i jej reprezentację;


Prokurent, jako osoba umocowana do reprezentowania spółki, z samego faktu udzielenia prokury nie nabywa prawa do prowadzenia jej spraw. Wynika to już z samej definicji prokury, jaka zawarta została w art. 1091 § 1 k.c.. Zgodnie z nim prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Innymi słowy, prokura jest rodzajem pełnomocnictwa, które ze swej istoty dotyczy stosunków zewnętrznych pomiędzy mocodawcą a osobami trzecimi, a nie sfery wewnętrznej mocodawcy. Oznacza to, że prokurent może ujawniać wolę mocodawcy na zewnątrz (składać oświadczenia woli wobec kontrahentów, podpisywać umowy w imieniu spółki). Prokurent nie posiada natomiast kompetencji do prowadzenia spraw, zarządzania spółką (np. podjęcia decyzji w przedmiocie zawarcia danej umowy), gdyż te nie wynikają z istoty prokury.

Reasumując, naszym zdaniem prokurent co do zasady nie posiada kompetencji do prowadzenia spraw spółki, zatem warunek z art. 21 ust. 2 p.u.n. w przypadku prokurenta nie jest spełniony. Stąd też prokurent – co do zasady – nie jest obowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i nie może ponosić odpowiedzialności za niezgłoszenie takiego wniosku w terminie, chyba że w danym wypadku posiada jednocześnie – wynikające np. z umowy spółki – umocowanie do prowadzenia jej spraw.

Wskazujemy w tym miejscu, iż zaprezentowany przez nas pogląd, nie jest zgodny z powszechnie prezentowaną interpretacją art. 21 p.u.n. Nie mniej jednak, nie ma on charakteru odosobnionego, analogiczne stanowisko zajmuje dr hab. Rafał Adamus w artykule „Odpowiedzialność reprezentanta dłużnika za niezłożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości” („Monitor Prawa Handlowego z 2015” r., Nr 2).

Na weryfikację sytuacji zwykłych prokurentów, w kontekście art. 21 p.u.n., poczekamy najpewniej do publikacji pierwszych orzeczeń w sprawach o odszkodowania za szkody spowodowane niezłożeniem przez nich wniosku o ogłoszenie upadłości. O ile nie doczekamy się kolejnej nowelizacji przepisów, zagadnienie to będzie też zapewne oceniane przez Sąd Najwyższy.

Formularz Kontaktowy

No Comments

Leave Comment

Please enter a message.
Please enter a valid e-mail address.