Co dalej z tzw. prokurentem łącznym niewłaściwym?

Prezentacja wniosków z uzasadnienia Uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2015 roku (sygn. akt III CZP 34/14)

Odpowiedzi na postawione pytanie miało dostarczyć uzasadnienie Uchwały podjętej w składzie 7 sędziów przez Sąd Najwyższy w dniu 30 stycznia 2015 roku, o której pisaliśmy w artykule „Koniec prokury łącznej niewłaściwej”. W jej treści SN przedstawił nową wykładnię przepisów dotyczących prokury oraz zasad reprezentacji w spółkach kapitałowych. Choć nie wszystkie wątpliwości zostały rozwiane, to jednak pewne zagadnienia doczekały się wyjaśnienia, a to pozwala na określenie płynących z niej wniosków oraz skutków.

Zakres dokonanej przez SN wykładni i jej główne ustalenia

Dokonując powyższej oceny, SN przeanalizował zgodność udzielenia prokury łącznej niewłaściwej z ogólnymi przepisami dotyczącymi prokury, zawartymi w Kodeksie cywilnym (art. 1091 – 1098 k.c.) oraz zasadami reprezentacji spółek kapitałowych, tj. art. 205 i 373 k.s.h. (odpowiednio spółka z o.o. i spółka akcyjna) w związku z art. 38 k.c. Osoby zainteresowane szczegółowymi wywodami prawnymi Sądu, odsyłamy do bazy orzeczeń SN, gdzie można zapoznać się z treścią uzasadnienia. Poniżej zaprezentowane zostaną podstawowe wnioski wynikające z uchwały oraz ich skutki dla spółek kapitałowych (sp. z o.o. i akcyjnej).

Zagadnienie prawne, które legło u podstaw opisywanej uchwały, przedstawione zostało przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, a sprowadzało się do udzielenia odpowiedzi na pytanie:

Czy możliwy jest wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, w rubryce „Prokurenci”, jednego prokurenta z jednoczesnym zastrzeżeniem, że może on działać tylko łącznie z członkiem zarządu spółki?

Na tak postawione pytanie Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi negatywnej, którą poprzedził zajęciem stanowiska w rozbieżnie dotychczas interpretowanych kwestiach, a mających wpływ na udzieloną odpowiedź. Najistotniejsze z nich, to:

  1. Przesądzenie o niedopuszczalności udzielenia prokury łącznej niewłaściwej, rozumianej jako możliwość udzielenia przez zarząd prokury łącznej jednej osobie i uzależnienia skuteczności reprezentacji spółki przez takiego prokurenta od oświadczenia woli członka zarządu.
  2. Uznanie za niedopuszczalne dokonywanie wpisów do rejestru przedsiębiorców prokurentów łącznych niewłaściwych, z zastrzeżeniem, że mogą oni działać wyłącznie z członkiem zarządu.

Konsekwencje przyjętej wykładni:

Bezpośrednią konsekwencją uchwały jest powstanie po stronie sądów rejestrowych obowiązku wykreślenia z rejestru przedsiębiorców prokurentów łącznych niewłaściwych z członkiem zarządu, jako wpisów niedopuszczalnych ze względu na obowiązujące przepisy prawa. Czynność ta ma być dokonywana przez sądy z urzędu – w oparciu o art. 12 ust. 3 Ustawy o KRS, a więc co do zasady nie wymaga ona od przedsiębiorcy składania jakichkolwiek wniosków.

Na chwilę obecną nie można jeszcze powiedzieć o wypracowaniu jakiejkolwiek praktyki w działaniach sądów, jednak z uwagi na olbrzymią ilość wpisów dotkniętych wadą, a także aktualne obłożenie sądów bieżącymi wnioskami rejestrowymi, domniemywać można, iż realizacja tego obowiązku szybko nie nastąpi. Podkreślamy jednak, iż sam fakt dalszego figurowania w rejestrze prokurenta łącznego niewłaściwego, nie uprawnia go do reprezentacji spółki na dotychczasowych zasadach.

Do następczych konsekwencji wynikających z uchwały, zaliczyć należy wskazać można:

  1. „Utratę” przez spółki kapitałowe prokurentów łącznych niewłaściwych, którzy upoważnieni byli do reprezentowania spółek wyłącznie z członkiem zarządu.
  2. Konieczność weryfikacji dotychczasowej praktyki w zakresie reprezentacji spółki z udziałem prokurentów łącznych oraz ustalenia zakresu i wdrożenia ewentualnych zmian sposobu sposobu reprezentowania spółki. Powyższe nie dotyczy wyłącznie prokurentów łącznych niewłaściwych, którzy bezwzględnie powinni zostać wyłączeni z reprezentacji spółki.

Zaznaczamy, iż uchwała SN nie ogranicza ogólnych zasad reprezentacji wynikających z art. 205 § 1 lub 379 § 1 k.s.h. Nadal  możliwe jest więc, aby spółki były reprezentowane przez członka zarządu działającego wraz z prokurentem, pod warunkiem jednak, iż będzie to prokurent samoistny lub wszyscy prokurenci, którym udzielono prokury łącznej. Tych ostatnich nie należy mylić z prokurentami łącznymi niewłaściwymi, którym powinno się na nowo udzielić prokury, bez jej ograniczenia do czynności podejmowanych wyłącznie z członkiem zarządu.

SN przychylił się do istniejącego wcześniej stanowiska, zgodnie z którym ogólne zasady reprezentacji łącznej, w treści wynikającej z art. 205 § 1 i art. 379 § 1 k.s.h. nie mogą być traktowane rozszerzająco. W konsekwencji za niedopuszczalną uznać należy – występująca dość często w praktyce – reprezentację spółki przez członka zarządu działającego wraz z jednym z prokurentów łącznych, o ile możliwość taka nie została wprost przewidziana w umowie spółki, o czym jednak szerzej w kolejnym punkcie.

  1. Konieczność zmiany umowy spółki (aktu założycielskiego) poprzez wprowadzenie – w ramach reprezentacji łącznej – możliwości składania oświadczeń woli w imieniu spółki także przez członka zarządu i jednego z prokurentów łącznych.

Powyższe dotyczy spółek, które zechcą utrzymać możliwość składania w ich imieniu oświadczeń przez członka zarządu działającego łącznie z jednym prokurentem, nie udzielając mu jednak prokury samoistnej. Takie rozwiązanie pozwoli im jednocześnie uniknąć problemów praktycznych związanych z koniecznością jednoczesnego współdziałania członka zarządu i wszystkich prokurentów, którym udzielono prokury łącznej, jak to ma miejsce w przypadku opisanym w pkt 3 powyżej.

Należy jednak wskazać, iż opisany sposób reprezentacji – w odróżnieniu od uznanej za niedopuszczalną prokury łącznej niewłaściwej – nie pozwala na skuteczne pozbawienie prokurenta uprawnienia do działania w imieniu spółki w ramach udzielonej prokury łącznej – a więc także z innym prokurentem łącznym, bez udziału członka zarządu;

  1. Powstanie ryzyka podważenia ważności lub skuteczności czynności prawnych dokonanych przez spółkę po dniu 30 stycznia 2015 roku, jeżeli były one podjęte przez członka zarządu i prokurenta łącznego niewłaściwego.

Przyjęta w uchwale wykładania przepisów prawa obowiązuje wyłącznie na przyszłość, od chwili jej podjęcia. Nie ma więc ona zastosowania do oceny skutków czynności prawnych dokonywanych przez ustanowionych niezgodnie z nią prokurentów łącznych niewłaściwych, a dokonanych przed dniem 30 stycznia 2015 roku.

Formularz Kontaktowy